گروه هنر: بزرگان عرصه تئاتر كمتر به نگارش نمايشنامههای قرآنی روی میآورند، دستمزدهای بسيار كم برای نويسندگان متون دينی و قرآنی در نظر گرفته میشود و خروجی كارهای سفارشی كه با عجله و بودجههای پايين نوشته و اجرا میشوند اجراهايی كليشهای، شعاری و با پيامرسانی سطحی است كه نه تنها مخاطب را جلب نمیكند بلكه او را نسبت به كارهای قرآنی بدبين میكند.
آنچه آمد اهم مسائلی است كه در بخش دوم گزارش ميزگرد نمايشنامهنويسی قرآنی با حضور سه تن از نويسندگان اين عرصه به آن اشاره شد.
در بخش نخست ميزگردی كه با موضوع چگونگی نمايشنامهنويسی قرآنی با حضور عباس جهانگيريان فيلمنامه و نمايشنامهنويس، آرش عباسی نمايشنامهنويس و سلما سلامتی نمايشنامهنويس و كارگردان در هفته پايانی مهرماه جاری در محل خبرگزاری قرآنی ايران( ايكنا) برگزار شد اهم موضوعاتی كه به بحث گذاشته شد بحث موانع نگارش متون نمايشی با موضوعات قرآنی و همچنين برخوردهای سليقهای برخی مسئولان با نمايشنامهنويسان كه به نگارش متون قرآنی اقدام كردهاند، بود.
در ادامه بحث بخش نخست ميزگرد، سلما سلامتی در مورد رويكرد به نوشتن نمايشهای پر مخاطب و جذاب بر اساس داستانها و آيات قرآنی گفت: اين مسئله كلی است كه وقتی كاری با نيت پاك و باور درونی توسط نمايشنامهنويس نوشته شود به طور حتم میتواند بر مخاطب تاثير میگذارد و اثری جذاب خلق میشود كه اين اصل در مورد آثار دينی اتفاقا بيشتر صادق است.
اين كارگردان و نويسنده در پاسخ به اينكه آيا صرفا مسايل و آموزههای قرآنی بايد در متون و نمايشهای مذهبی بروز كند و آيا قابل تسری به ديگر گونههای نمايشی نيست، گفت: اصلا قرآن و مفاهيمش چيزی جز مسائل مختلف و گستردهای كه در جامعه و زندگی شخصی با آن سر و كار داريم نيست و نبايد چندان نمايشنامهها را به خاطر اين عنوان از هم جدا و تفكيك كرد.
| جهانگيريان: |
| آيا كسی مردم را به ديدن اجراهای تعزيه وادار كرده است؟ من اجراهايی با بيش از سی هزار مخاطب در زمينه تعزيه ديدهام. نه كارت دعوتی در ميان بوده و نه صندلی و نه از تهويه مطبوع و امكانات گرمايشی و سرمايشی در هنگام اجرا خبری بوده است و در مكانی باز انبوه مردم دل به اين روايت دينی سپرده بودند |
وی تاكيد كرد: يك نمايشنامهنويس ايرانی به طور حتم در همين كشور بزرگ و رشد كرده و بالطبع در هر خانه ايرانی با قرآن و مفاهيمش آشنا شده و اين آشنايی در ادامه و در سالهای تحصيلش شكل جدیتری به خودش گرفته و همانقدری كه به شناخت در اين مورد رسيده است در كارهای نمايشیاش متبادر میشود و فقط خواست فرد مهم است.
در ادامه از او درباره نوع استقبال مخاطب از نمايشهای مذهبی پرسيديم، وی عنوان كرد: مردم معمولاً از اجراهايی استقبال میكنند كه در آن مفاهيم به صورت سطحی و رو مطرح نشده بلكه در لايههای زيرين و بطن نمايش وجود دارد. اين مسائل ممكن است در قلب مخاطب به صورت ناخودآگاه وجود داشته باشد و با ديدن كار برای مخاطب قابل باور و همراهی است.
آرش عباسی نيز در اين مورد عنوان كرد: يك سری از كارهای تئاتری كه رويكرد قرآنی و مذهبی داشتند انصافاً با استقبال مخاطبان روبهرو شدهاند، به طور مثال تئاتر «عشقه» به كارگردانی محمد رحمانيان با توجه به ارائه ساختارهای جذاب نمايشی در نوع روايت زندگی حضرت محمد (ص) و آشنايی و ازدواجش با حضرت خديجه توانست مخاطب انبوهی را جذب كند، به طوريكه اجراهای مختلف نمايش از مدتها قبل رزرو شده بود و با گفتههای خانم سلامتی نيز موافقم كه با دوری از شعارزدگی میتوان در اين زمينه موفقتر عمل كرد.
جهانگيريان نيز در ادامه اين بحث به مخاطب اشاره داشت و گفت: آيا كسی مردم را به ديدن اجراهای تعزيه وادار كرده است؟ من اجراهايی با بيش از سی هزار مخاطب در زمينه تعزيه ديدهام. نه كارت دعوتی در ميان بوده و نه صندلی و نه از تهويه مطبوع و امكانات گرمايشی و سرمايشی در هنگام اجرا خبری بوده است و در مكانی باز انبوه مردم دل به اين روايت دينی سپرده بودند. پس تئاتر مذهبی مخاطب دارد. استقبال بستگی به ارائه نوع كار و اهداف دينی دارد.
وی افزود: آدمهای كوچك نمیتوانند كارهای بزرگ انجام دهند. متاسفانه كمتر بزرگان تئاتر ما به سراغ مضامين دينی رفتهاند. برخی آدمهای وارد شده به اين عرصه يا فرصتطلب بودند و يا توان و شناخت كافی نداشتند. زمانی بهرام بيضايی روز واقعه را مینويسد و علیرغم اينكه يك كارگردان نه چندان نامآشنا كار را میسازد با زهم فيلم جزو آثار ماندگار سينمای دينی محسوب میشود.
جهانگيريان ادامه داد: اين نشان میدهد وقتی مضمون مذهبی توسط يك آدم حرفهای عرضه میشود كار مطلوب میشود. برای اعتلای اين شيوه نمايشنامهنويسی بايد بزرگان را ترغيب به حضور كرد.
اين نويسنده عنوان كرد: وقتی كار سفارشی مینويسی انگار جرم مرتكب شدهای و با ديده سوال به تو به عنوان صاحب اثر كار سفارشی نگاه میكنند.
سلامتی نيز در اينباره گفت: اشكال اصلی در اين حوزه بدين صورت است كه در اين سالها هميشه سياستها بعد از آن اتفاقی كه برای هنرمند رخ میدهد تدوين میشود. در صورتيكه سياستگذاری قبلاً بايد طراحی و تدوين شود. هميشه در اين چند ساله هنرمندان زودتر از سياست گذاران به مسئله و موضوع نزديك می شدند . چون با زمانه و مردمش نزديك و همراه تراست .
| سلامتی: |
| اشكال اصلی در اين حوزه بدين صورت است كه در اين سالها هميشه سياستها بعد از آن اتفاقی كه برای هنرمند رخ میدهد تدوين میشود. در صورتيكه سياستگذاری قبلاً بايد طراحی و تدوين شود. هميشه در اين چند ساله هنرمندان زودتر از سياست گذاران به مسئله و موضوع نزديك می شدند . چون با زمانه و مردمش نزديك و همراه تراست |
جهانگيريان در مورد سفارشی كاركردن نمايشهای دينی و آسيبشناسی اين مسئله گفت: چند شب پيش با يكی از بازيگرانی كه در سريالهای مناسبتی ماه رمضان در نقش اول ظاهر شده بود گفتوگو انجام میدادم، او اظهار خستگی مفرط میكرد و روزانه برای رساندن كار برای پخش شانزده ساعت كار مداوم انجام میداد، خوب با اين شرايط نه كيفيت كار خوب میشود و نه بازی خوبی ارائه میشود و اصلا زمانی برای تمرين و تفكر در مورد نقش وجود ندارد. كارهای سفارشی با چنين آسيبهای جدی روبهرو است و باعث میشود كار در كليت دچار ضعف و آسيب شود.
آرش عباسی نيز گفت: اصلاً سفارش دادن كار در مقوله تئاتر و سينما كار اشتباهی است و خودم در اين زمينه هيچ تجربه خوبی نداشتم و هر موقع خواستم به خاطر فلان فراخوان جشنواره موضوعی كار كنم هيچگاه كار موفق و بدون عيب و نقصی ارائه نكردم.
وی افزود: اين سفارشی كار كردن معضلی جدی در عرصه هنرهای نمايشی شده است. البته برای برخی هنرمندان اينقدر شرايط سخت شده كه چارهای جز تن دادن به سفارشی كاركردن برای امرار معاش ندارند.
عباسی اشاره كرد: در شرايط فعلی سطح تفاوت دستمزدی را كه برای نوشتن نمايش از سوی تئاتر شهر به اجراها تعلق میگيرد با ساير بخشهای تئاتز در نظر بگيريد كه در چه سطح نازلی است.
جهانگيريان نيز درباره اين بحث تاكيد كرد: برای نوشتن متن «هامون و دريا» فقط يك ميليون تومان دريافت كردم. برای نوشتن كتاب حضرت يوسف برای چاپ اولش قرار است سيصد هزار تومان دريافتی داشته باشم. با اين پول چه كار خلاقانه با تحقيقات گسترده میتوان انجام داد؟
سلامتی هم وارد بحث شده و افزود: با توجه به اينكه عباس جهانگيريان سالها در عرصه نوشتن فعاليت میكند چنين مبالغی را دريافت میكند و اگر اين جايگاه را نداشت اصلاً چنين مبالغ و پيشنهادهايی هم نداشتند.
جهانگيريان تاكيد كرد: «با شرايط موجود بچههای نمايشنامهنويس برای حصول شرايط مالی تن به نوشتن متنهای آبكی مجموعههای تلويزيونی میدهند كه باعث نابودی سطح سليقه و ذائقه مردم ما شده است و ديگر مردم از كارهای جدی كمتر استقبال میكنند.»
| عباسی: |
| وقتی منتقدان نقد مولف در مورد نويسندگانی همچون استريندبرگ و آرتو انجام میدهند به اين نتيجه میرسند كه درونيات آنها در آثارشان ديده میشود و خصوصيات شخصی و فطرتی خود به خود در آثارشان متجلی میشود. در مورد بحث قرآنی لزومی ندارد كه نويسنده قرآن را به صورت تحليل شده آموخته باشد بلكه رويكرد فطرتی او میتواند اثربخش باشد |
وی افزود : از ديدگاه ديگری هنوز منظر حرفهايگری در هنر ما شكل نگرفته است و اينكه در زمان معينی يك كار با موضوع مشخص به سفارشدهنده تحويل بدهی در حالی كه اين پديده در هنر جهان مورد توجه و پيگيری است.
اين نويسنده كهنهكار عنوان كرد: اشكال ما اين است كه میخواهيم از بيرون به درون برسيم و نه اينكه يك فضا و بستر مناسبی را ايجاد كنيم كه اول هنرمند به اين سمت برود كه خودش اين كار انجام بدهد و بعد از او بخواهيم كه چنين كارهايی را به نگارش در بياورد. مسئله بعدی در اين حيطه نگاه روشنفكری است كه انجام كارهای سفارشی را دور از شأن و منزلت روشنفكر میداند.
سلامتی گفت: بحثی در انديشه اسلامی وجود دارد كه قرآن بر اساس فطرت خداوند نازل شده است و از آن جای كه خداوند درآ فرينش انسانها گوشهای از فطرتش را در انسانها به وديعه گذاشته است.همه انسانها گرايش فطرتی به خداپرستی و كتابهای الهی دارند با اين تعاريف هر اثر هنری و نمايشنامهنويسی را نمیتوان دينی شمرد؟ و خداوند در قرآن به بهترين شكل داستانهای عاشقانه را بدون هيچ جرح و تعديلی ارائه كرده است.
جهانگيريان افزود: نويسندگان واقعی دارای يك فطرت خدادادی هستند و داستان و موضوع با داشتن حس برترشان به آنها الهام میشود و غالبا فطرت پاكتری نسبت به ساير انسانها دارند. وجود فطرت الهی باعث طی طريق صحيح و درست میشود. تمامی انسانها بیگناه به دنيا میآيند و در ادامه در مسير درست و يا خطا قرار میگيرند.
وی تاكيد كرد: اين فطرت پاك را بايد جامعه حفظ، نگهداری كرده و به آن سمتوسو دهد. نويسندهای میگويد مجرمان واقعی بيرون زندان هستند و خوب سازماندهی انجام ندادهايم كه برآيند بدينگونه است. متاسفانه امروزه بيشتر آموزههای قرآنی در كشورمان به شعار محدود شده است.
عباسی در پايان اين ميزگرد در مورد بحث فطرت گفت: وقتی منتقدان نقد مولف در مورد نويسندگانی همچون استريندبرگ و آرتو انجام میدهند به اين نتيجه میرسند كه درونيات آنها در آثارشان ديده میشود و خصوصيات شخصی و فطرتی خود به خود در آثارشان متجلی میشود و هنگام نقد آنها به خوبی به اين نكات بارز دست پيدا میكنيم. در مورد بحث قرآنی لزومی ندارد كه نويسنده قرآن را به صورت تحليل شده آموخته باشد بلكه رويكرد فطرتی او میتواند اثربخش باشد.
